In Frankrijk zijn de beschermingsmaatregelen voor slachtoffers van huiselijk geweld sinds de Grenelle van 2019 toegenomen. Beschermingsbevelen, telefoon voor ernstige gevaren, anti-nabijheidsarmbanden: het arsenaal is aanwezig. De vraag die blijft hangen, gaat minder over het bestaan van deze hulpmiddelen dan over hun werkelijke effectiviteit wanneer het slachtoffer in de omgeving van de dader blijft, of wanneer de opgelegde maatregelen niet worden nageleefd.
Huiselijk geweld en de werkomgeving: een blinde vlek die zich sluit
De beschermingspolitiek voor slachtoffers van huiselijk geweld richt zich historisch gezien op het strafrecht en noodopvang. De werkplek blijft een ruimte waar de controle voortduurt zonder dat de werkgever een duidelijk kader heeft om in te grijpen.
Een tekst die in 2026 wordt gepresenteerd, voorziet in een verandering van deze situatie voor bedrijven met minstens 200 werknemers. De voorgestelde maatregel omvat de aanwijzing van een specifieke contactpersoon, een intern meldprotocol, aanpassingen van de werkplek en een specifieke verlofregeling voor de stappen van slachtoffers. Het uitgesproken doel is te voorkomen dat het slachtoffer zijn of haar baan verliest, wat een van de belangrijkste factoren is voor terugkeer naar het gezamenlijke huis.
Verschillende bronnen verzamelen de recente ontwikkelingen op het gebied van bescherming, zoals de website van Blueprint For Safety die systematische benaderingen van de veiligheid van slachtoffers in kaart brengt. De waarde van dit soort modellen is dat ze de strafrechtelijke respons niet isoleren van de rest van het pad van het slachtoffer.
De uitdaging blijft de uitvoering. Een contactpersoon in een bedrijf zonder passende training of verbinding met gespecialiseerde verenigingen loopt het risico dezelfde blokkades te reproduceren als andere maatregelen die theoretisch zijn gebleven.
Beschermingsbevel en afstandsmaatregel: wat de wet van 23 juli 2026 verandert
Het beschermingsbevel, opgericht in 2010, stelt de familierechter in staat om noodmaatregelen (contactverbod, toewijzing van de woning) op te leggen zonder te wachten op een strafprocedure. De termijn voor afgifte, die lange tijd bekritiseerd werd, is verkort door opeenvolgende hervormingen.
De wet van 23 juli 2026 voegt een significante hefboom toe: het niet naleven van een contactverbod is nu een misdrijf dat strenger wordt bestraft. Voor deze hervorming toonden de praktijkervaringen aan dat daders van geweld niet altijd de afstandsmaatregelen naleefden, omdat er geen snelle en afschrikkende gevolgen waren.
Deze ontwikkeling gaat gepaard met een noodbeschermingsbevel, dat verschilt van de klassieke maatregel. Het richt zich op situaties waarin het gevaar onmiddellijk is en de gebruikelijke verwerkingstijd het slachtoffer in gevaar brengt.
Bekende beperkingen van de afstandsmaatregel
Zelfs versterkt, berust de afstandsmaatregel op een veronderstelling: dat de dader het verbod respecteert, of dat de wetshandhaving ingrijpt voordat er een daad wordt gepleegd. De anti-nabijheidsarmbanden, die al enkele jaren worden ingezet, vertonen gemengde resultaten. De praktijkervaringen verschillen over de werkelijke effectiviteit van de realtime waarschuwing, vooral in gebieden waar de responstijden lang blijven.
Een conclusie komt regelmatig terug in de analyses: de verantwoordelijkheid voor de veiligheid ligt nog steeds grotendeels bij het slachtoffer zelf, dat de telefoon voor ernstige gevaren moet dragen, tekortkomingen moet melden en soms zijn of haar woning moet verlaten.
Aangifte doen in een ziekenhuis: toegang verplaatsen naar de zorglocatie
Het regeringsplan van 2026 voorziet in de generalisatie van het doen van aangifte in ziekenhuizen met een spoed- of gynaecologische dienst. Dit is geen eenvoudige logistieke toevoeging. Voor een slachtoffer in een situatie van controle is het naar een politiebureau gaan een zichtbaar breekpunt, vaak in het zicht van de gewelddadige partner.
Het ziekenhuis biedt een plausibele reden voor verplaatsing. Het slachtoffer kan daarheen gaan voor een consult of behandeling en op dezelfde locatie aangifte doen. Deze maatregel brengt twee tot nu toe gescheiden stappen dichter bij elkaar: de medische vaststelling van het geweld en de juridische melding.
De beschikbare gegevens stellen nog niet in staat om de impact van deze maatregel op het aantal aangiften te meten. De eerste experimenten in bepaalde ziekenhuizen hebben de noodzaak aangetoond om zorgpersoneel te trainen in het verzamelen van de verhalen van slachtoffers, een vaardigheid die niet tot hun initiële opleiding behoort.
Bescherming van kinderen die aan huiselijk geweld worden blootgesteld
Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld zijn geen passieve toeschouwers. Herhaaldelijke blootstelling aan geweld binnen het paar heeft gedocumenteerde effecten op de psychische ontwikkeling, schoolprestaties en toekomstige relationele gedragingen.
Het juridische kader is geëvolueerd om deze realiteit te erkennen. Het kind dat aan huiselijk geweld wordt blootgesteld, wordt nu als een volwaardig slachtoffer beschouwd, en niet langer als een eenvoudige getuige. Deze kwalificatie opent de toegang tot specifieke beschermingsmaatregelen en gespecialiseerde begeleiding.
De vormen van geweld waaraan kinderen worden blootgesteld, gaan verder dan fysieke klappen:
- Psychologisch geweld (vernederingen, devaluatie, bedreigingen) creëert een permanent klimaat van angst, zelfs in de afwezigheid van fysieke daden
- Economisch geweld berooft het gezin van middelen en versterkt de afhankelijkheid van de gewelddadige partner, waardoor de mogelijkheden om te vertrekken worden verminderd
- Cybergeweld (toezicht op de telefoon, intimidatie via berichten) verlengt de controle buiten het huis en bemoeilijkt de veiligheid
De studie van het Hubertine Auclert Centrum heeft aanhoudende tekorten aangetoond in de aandacht voor cybergeweld in de politie-instrumenten, een aspect dat direct de veiligheid van kinderen betreft wanneer de beschermende ouder digitaal wordt gecontroleerd.
Begeleiding van slachtoffers: verder dan de noodsituatie
De uitweg uit huiselijk geweld beperkt zich niet tot het doen van aangifte of noodopvang. Het pad van een slachtoffer omvat juridische, administratieve, financiële en psychologische stappen die zich over maanden uitstrekken.
Het behoud van werk en toegang tot huisvesting zijn bepalend voor de definitieve uitweg uit het geweld. Zonder eigen middelen blijft de terugkeer naar het gezamenlijke huis de enige optie voor veel slachtoffers. De begeleidingsmaatregelen die effectief zijn, zijn die welke strafrechtelijke respons, sociale ondersteuning en langdurige opvolging combineren.
Gespecialiseerde verenigingen spelen een cruciale rol in deze combinatie, maar hun middelen zijn ongelijk verdeeld over het grondgebied. De training van eerstelijnsprofessionals (artsen, maatschappelijk werkers, leraren) in het detecteren en doorverwijzen van slachtoffers blijft een open vraag, ondanks de pedagogische hulpmiddelen die de Miprof de afgelopen jaren heeft ontwikkeld.
De integrale wet tegen seksistische en seksuele geweld, waarvan de werkzaamheden zijn begonnen in de Nationale Assemblee, zou een verenigd kader kunnen bieden. De voorwaarden voor de uitvoering ervan zullen bepalen of deze verder gaat dan de fase van intenties.